Heiður fjölskyldunnar framar öllu

Um þessar mundir rifja sjónvarpsunnendur upp Guðföðurþríleikinn eftir Francis Ford Coppola, ekki í fyrsta skipti og þaðan af síður það síðasta. Þegar fyrsta Guðföðurmyndin kom í kvikmyndahús á því ágæta ári 1972 varð hún sígild í sömu andrá, slíkur var slagkraftur sköpunarverksins. Coppola var að skapa sér nafn sem leikstjóri á þessum árum en leikaralistinn var svakalegur: Marlon Brando, James Caan, Diane Keaton, Robert Duvall, Sterling Hayden og Talia Shire. Svo var þarna líka snaggaralegur ungur leikari, Al Pacino að nafni. Dágott efni.

Guðfaðirinn var eins og þriggja klukkustunda „hrað”námskeið í skuggahliðum ítalska þjóðarbrotsins í Bandaríkjunum. Myndin fræddi um skipulagsfræði mafíunnar og orðfæri, hvað það þýðir að sofa með fiskunum og hve mikilvægt það er fyrir don að hafa öflugan consigliere sér við hlið. Áhorfendur lærðu hvernig valdamiklir menn tala, hvernig þeir þegja, hvernig þeir yppa öxlum og hvernig þeir leggja áherslu á mál sitt. Guðfaðirinn sjálfur, Vito Corleone, var á margan hátt fyrirmyndarborgari; hann var fjölskyldumaður og kattavinur sem lagðist gegn útbreiðslu fíkniefna. Hann fyrirskipaði vissulega morð á andstæðingum sínum, en eins og sonurinn Michael benti á gerðu pólitíkusarnir það líka.

Nú, tæpum fjörutíu árum eftir að Guðfaðirinn birtist fyrst á tjaldinu, á mafían sérstakan sess í hjörtum Bandaríkjamanna og annarra jarðarbúa. Mafíumyndir eru sérstök listgrein, rétt eins og myndir um fjöldamorðingja eða Elvis-myndir. Enginn gerir staðlaða mynd um grísk eða filippseysk glæpasamtök. Tony Soprano hefði tæplega haldið athygli sjónvarpsfíkla sem sænskur glæpaforingi, þótt sálfræðikreppa hans hefði getað sómt sér vel í gulbláum sósíalrealisma. Orðið mafía, sikileyskt að uppruna eins og Corleone-fjölskyldan, er orðið samheiti um skipulögð glæpasamtök hvar sem þau starfa og hvaðan sem þau koma. Samt kemur orðið hvergi fyrir í Guðföðurmyndunum. Þetta var jú bara fjölskyldufyrirtækið.

Með desibelin að vopni

Hugsaðu þér, ágæti lesandi, að þú sért að horfa á fréttir í sjónvarpi. Á eftir „venjulegum” fréttum eru sagðar fréttir af íþróttum. Einn eða annar íþróttamaður vann eða vann ekki hitt eða þetta mótið og eitt lið vann annað með þessum mun. Finnst þér stundum erfitt að meðtaka slíkar upplýsingar? Viltu nánari útskýringu? Kannski getur þá eftirfarandi lýsing, fram borin á hæsta hljóðstyrk af kófsveittum og óðamála íþróttamanni, orðið þér til glöggvunar á framvindu mála:

„SKO VIÐ BARA ÆTLUÐUM NÁTTÚRLEGA BARA AÐ TAKA ÞETTA OG VIÐ VISSUM AÐ ÞAÐ YRÐI ERFITT ÞEIR ERU BÚNIR AÐ VERA ÖFLUGIR Í VETUR EN VIÐ ERUM MEÐ FRÁBÆRA STRÁKA OG VIÐ VILDUM ÞETTA MEIRA OG VIÐ ÆTLUÐUM BARA AÐ GEFA ALLT Í ÞETTA OG KOMA BRJÁLAÐIR Í ÞETTA OG KLÁRA DÆMIÐ OG ÞAÐ TÓKST!”

Þá liggur allt ljóst fyrir. Liðsmenn viðmælandans ætluðu sem sagt að vinna leikinn. Þeir vissu að það yrði erfitt. Andstæðingarnir höfðu staðið sig vel á keppnistímabilinu. Félagar viðmælandans eru hins vegar frábærir og höfðu meiri sigurvilja. Þeir hugðust fyrir leikinn leggja sig alla fram, virkja keppnisskapið og bera sigur úr býtum. Það tókst.

Viðtöl af þessu tagi eru bráðnauðsynlegt ítarefni íþróttafrétta eins og hér hefur verið sýnt fram á, því aldrei er einföldum staðreyndum hampað um of. Þessi viska hefur því miður verið á undanhaldi síðustu ár í umfjöllun um knattspyrnu, sem er farin að snúast um hluti sem eru ekki þegar augljósir hverjum íþróttaáhugamanni. Í gamla daga voru fótboltalýsingar í sjónvarpi eins og fótboltalýsingar í útvarpi. „Jói, með boltann á miðjunni, gefur á Gumma á kantinum, hann gefur á Óla sem er frammi, en hann missir boltann út af.” Nú er hins vegar lagt í margra klukkutíma þætti þar sem gelbornir súkkulaðidrengir þusa um íþróttina eins og hún væri póstmódern geimvísindi. Mér þykir miður að málum sé svo komið og kalla hér eftir afturhvarfi til gamalla og góðra gilda.