Vá, hvað við erum spes – eins og Færeyingar

Ég lít ekki á mig sem hinn dæmigerða staðlaða Íslending. Ég trúi ekki á álfa. Ég borða ekki svið. Mér finnst Bæjarins bestu ekki með merkilegustu veitingahúsum heimsins. Ég hef hvorki sent frá mér skáldsögu né ljóðabók. Ég þekki ekkert verslunarfólk í Dublin eða Glasgow með nafni. Ég hef aldrei beðið kúbanska götutónlistarmenn um að spila Undir bláhimni. Ég keyri ekki um á stökkbreyttum torfærubíl. Ég hef örsjaldan drukkið íslenskt brennivín. Reyndar finnst mér harðfiskur mjög góður. Pönnukökur með sykri og rjóma líka. Ég hef hlustað á eina plötu með Sigur Rós og tvær með Björk. Ég kann textann við þjóðsönginn, svona að mestu. Ekki fer ég samt að syngja hann. Ég er bara norðurevrópsk skrifstofublók.

Kannski er þetta skýringin á óþoli mínu gagnvart sérstakri tegund auglýsinga, þar sem útlendingar eru fengnir til að lýsa því hvað Íslendingar séu svakalega einstakir og æðislegir. Til dæmis þessari með Japananum sem segist elska Ísland og Íslendinga, en þeir séu samt alveg klikkaðir! Mér finnst það líka ósennilegt að barþjónar og dyraverðir um Bretlandseyjar þverar og endilangar skeggræði lundarfar og siði íslenskra gesta í þaula, hvað þá að þeir hafi aldrei vitað jafn ofsafengna áhugamenn um fótbolta. Samt ekki jafn ósennilegt og að bissnessjöfrar á Manhattan veggfóðri skrifstofur sínar með risastórum myndum af Jökulsárlóni.

Kannski trúum við því í alvöru að heimurinn sé agndofa yfir sérstöðu okkar, en ég vona ekki. Við höfum gott af því að leggja til hliðar gamla „How do you like Iceland“ komplexinn og ég er með tillögu þar að lútandi. Spyrjum okkur alltaf: „Virkar þetta í Færeyjum?“ Ef það virkar ekki í Færeyjum virkar það ekki hérna. Á Íslandi búa 320 þúsund manns, í Færeyjum 50 þúsund. Sömu lögmál gilda. Hefði fréttastofan NFS gengið í Færeyjum? Nei. Er grundvöllur fyrir kauphöll í Færeyjum? Tjah. En auglýsingum um sérstöðu lands og þjóðar sem heimurinn allur er upptekinn af? Alveg örugglega ekki. Málið dautt.

Skrif um trúboð í skólum… eða eitthvað allt annað

Í Fréttablaði dagsins í dag skrifar Örn Bárður Jónsson enn eina grein um tillögur Mannréttindaráðs um bann við trúboði í skólum. Ég hef fylgst með greinum hans um efnið og undrast það í hvert sinn hvað hann gengur langt í málflutningi sínum. Í einni greininni var þessi spurning um hvort ekki stefndi í alræði og kúgun:

„Allt eru þetta í raun skoðanir sem eru sjálfum mér fjarri en nefndar hér til að sýna fram á fáránleika umræðunnar þegar kemur að rökum andstæðinga kristinnar trúar. Viljum við kannski þjóðfélag í anda menningarbyltingarinnar í Kína á dögum Maós formanns sem reyndi að þurrka allar skoðanir og háttsemi út nema eina skoðun og einn klæðnað?“

http://www.visir.is/article/20101020/SKODANIR03/806058670&mrt=2

Svarið við þessari spurningu er vonandi nei, en að gefa í skyn að þetta sé vilji þeirra sem ekki vilja kristið trúboð í skólum, þar með talið leikskólum, er ótrúlega óforskömmuð taktík.

Í öðrum pistli var minnihlutafólk minnt á stöðu sína og bent á að hafa sig hægt:

„Það hefur alltaf haft kostnað í för með sér að tilheyra minnihlutahópi. Þessi nálgun, „vesalings ég og börnin mín”, virkar ekki sannfærandi. Þú verður bara að kyngja því að börnin þín uppgötvi að þau tilheyri minnihlutahópi ef þú hefur valið sjálfum þér og þeim lífsskoðanir minnihlutans. Kristnir menn um allan heim verða að þola hið sama.“

http://www.visir.is/bjugverpill-og-birtingarform-radstjornar/article/201037744381

Þarna er gamla valdið mætt grímulaust og minnir á sig. Eigum við sem sagt að bera okkur saman við öll þau lönd þar sem fólki er mismunað vegna lífs- og trúarskoðana? Finnst Erni Bárði það bara fínt að mismuna fólki af því að hann er í meirihluta hér?

Víkjum nú að grein dagsins, sem er að miklu leyti beint gegn Reyni Harðarsyni, formanni Vantrúar, frekar en til hans. Í morgun gat ég ekki setið á mér heldur henti inn tilvitnunum og athugasemdum á Facebook sem fara hér á eftir, sumar eitthvað lagaðar til. Nálgunin er auðvitað ekki tæmandi, sérstaklega mætti ég sjálfur lesa mér betur til um álit fróðra manna um mannréttindavinkil málsins áður en ég tjái mig um hann. Hefjum þá yfirferðina:

“Þessi ákafi trúmaður virðist vilja koma allri umræðu um trú og lífsskoðanir út úr skólum borgarinnar og væntanlega landsins alls.”

Það að vera ekki trúaður er sem sagt að vera ákafur trúmaður, sem er væntanlega meint sem skammaryrði frá prestinum, sem hefur atvinnu sína af trúarbrögðum. Skilur Örn ekki muninn á innrætingu annars vegar og fræðslu og umræðu hins vegar?

‎”Reynir kallar þau „óhreinu börnin” en það eru hans orð en ekki mín.”

Frábær viðsnúningur, sá sem lýsir ástandinu og gagnrýnir það er sem sagt sekur en ekki sá sem skapar kringumstæðurnar. Þetta minnir mig einna helst á ljómandi gott atriði úr The Office:

‎David Brent: This is Sanj, this guy does the best Ali G impersonation, Aiiieee. I can’t do it, go on, do it
Sanj: I don’t, must be someone else
David Brent: Oh, sorry, it’s the other one…
Sanj: The other what… Paki?
David Brent: Ah, that’s racist.

“Í ljósi málflutnings trúmanna í Vantrú og Siðmennt sem eiga börn í skólum, spyr ég, hvort yfirvöld þurfi ekki að sjá til þess að slíkt fólk haldi börnum sínum ekki í skoðana-gettói og meini þeim að kynnast viðhorfum annarra?”

Er maðurinn ekki í lagi? Verð ég sem sagt að skrá mig í trúfélag til að Örn Bárður sigi ekki hugsanalöggunni á fjölskylduna mína? Er svona erfitt að skilja að í skólum eigi börn að FRÆÐAST?

“Í þessu sambandi vísa ég til nöturlegrar reynslu ungrar konu sem var Vottur Jehóva…”

Ö… ha? Hvað hvað hvað? Vottar Jehóva, trúleysingjar, hindúar, vúdúistar… þetta flokkast væntanlega allt undir “smálegt rusl” í hausnum á Erni Bárði.

“Eru það ekki mannréttindi barna sem ekki játa kristna trú að fá að kynnast þeirri trú á sama hátt og það teljast mannréttindi og reyndar líka skylda kristinna manna að kynnast öðrum viðhorfum, trú og siðum?”

Andvarp. Enn og aftur, fræðsla um trú er ekki það sama og innræting. Þetta er ekki svona hrikalega flókið, nema kannski ef maður hefur beina hagsmuni af því að afvegaleiða umræðuna.

“Drómaduld, lokunarlosti og haftahugnun Reynis og hans skoðanabræðra er mér ekki að skapi.”

Fallega orðað og Erni Bárði til sóma. Þessi Reynir hins vegar, með sína drómaduld, lokunarlosta og haftahugnun, hlýtur að vera ömurleg manneskja. Og allir hans skoðanabræður.

Svo strax á eftir kemur þessi setning:

“Ég vil opið þjóðfélag þar sem fólk kynnist ólíkum siðum og menningu og ræðir þær af sanngirni og virðingu.”

Sanngirni og virðing væru vissulega vel þegin.

“Að ríkið haldi úti einu trúfélagi, eins og Reynir heldur fram, og kosti til þess gríðarlegum fjármunum, er gömul lyga- og áróðurstugga. Kirkjan er ekki á framfæri ríkisins. Hún á fyrir öllum þessum kostnaði en svo vill til að ríkið hefur nær allar eigur hennar í sínum höndum. Þetta sagði ég Reyni þegar fundum okkar bara saman nýlega. Hann þekkir því sannleikann í þessu máli.”

Kannski er Reynir einfaldlega ósammála, þótt hann hafi heyrt þetta. Vorum við ekki að tala um einhverja milljarða á ári síðast? Eru prestar ekki með aðeins hærri laun en sálfræðingar og félagsráðgjafar? Var ég að ímynda mér greinina í stjórnarskránni um þjóðkirkjuna?

“Að hamra á lyginni gerir hana ekki að sannleika.”

Satt er það, Örn.

“Hann blandar inn í umræðuna réttindum samkynhneigðra sem íslenska þjóðkirkjan heldur í heiðri og er þar í fremstu röð kirkna í heiminum enda þótt hún hafi tekið sér góðan tíma til að ná þeirri niðurstöðu.”

Ókei, nú er maðurinn að fíflast. Þjóðkirkjan er og var með allt niður um sig í réttindamálum samkynhneigðra sem og mannréttindamálum almennt. Ég nenni ekki einu sinni að ræða það frekar.

“Kirkjan mun ávallt leitast við að standa á sannleikanum og hún mun alltaf lifa því hann sem er „vegurinn, sannleikurinn og lífið” er með henni í verki. Hann er sigurvegarinn og mun að lokum sigra vélráð og vonsku heimsins, vonleysi og vantrú.”

Öðru megin er sem sagt vegurinn, sannleikurinn og lífið, hins vegar vonska, vonleysi og vantrú. Mér fyrirgefst það vonandi að finnast þetta ekki bera vott um virðingu fyrir siðferðisvitund fólks sem ekki deilir sömu lífs- og trúarskoðunum og Örn Bárður.

Til að taka þetta saman finnst mér skrif Arnar Bárðar einkennast af hroka, rangfærslum og árásum á þá sem viðurkenna ekki siðferðilegan rétt hans og annars þjóðkirkjufólks til sérhagsmunagæslu og áróðurs sem beinist að börnum. Það ætti ekki að vera nauðsynlegt að vera með skæting, því málið er einfalt. Hvert foreldri og hvert barn hefur rétt á að barnið sé látið í friði í skólanum og þar fari aðeins fram kennsla en ekki trúarleg innræting. Hver sá sem fullyrðir að fleira hangi á spýtunni, til dæmis draumar um maóískt einræðisríki, annað hvort skilur ekki muninn á fræðslu og trúboði eða er vísvitandi að afvegaleiða umræðuna. Að lokum lofa ég að halda börnunum mínum ekki í “skoðana-gettói” heldur leitast við að fræða þau og virða þeirra lífssýn. Vonandi er það möguleiki þótt ég þjáist sjálfur af vonsku, vonleysi og vantrú.

Hví ekki að skella sér bara á suðurpólinn?

Á miðvikudagskvöldið sá ég ansi áhugavert viðtal í Kastljósi Ríkisútvarpsins. Þóra Arnórsdóttir hafði lagt leið sína á Selfoss ásamt Agli Eðvarðssyni myndatökumanni til að ræða við mann að nafni Gunnar, sem keyrði alla leið á suðurpólinn fyrir fimm árum, og spyrja hann spjörunum úr. Gunnar er á leiðinni aftur suður eftir með félaga sínum, Ástvaldi rakara, nú á tveimur bílum í stað eins. Bílarnir eru að sjálfsögðu sérútbúnir og á leiðinni verður notast við lífrænt eldsneyti, etanól. Ferðin er því eins konar eldsneytistilraun um leið og hún reynir á útsjónarsemi og andlegt þol ferðalanganna.

Já, ekki skyldi vanmeta andlega þáttinn. Það kom nefnilega glögglega í ljós þegar Þóra spurði Gunnar hvort hann hlakkaði til. „Já og nei,” var svarið. „Þetta var erfitt síðast.” Að svo mæltu lét hann undan geðshræringunni og gaf merki um grið frá auga myndavélarinnar. Þetta fannst mér merkilegt. Í viðtalinu og umfjölluninni allri kom nefnilega greinilega fram að ferðin kostar gríðarlegan undirbúning og ekkert smotterí af peningum. Markmiðið með slíkum tilkostnaði og fyrirhöfn er þrekraun sem er svo geigvænleg að fullharðnaðir skipstjórar beygja af aðspurðir heima í stofu.

Sæunn eiginkona Gunnars sat einnig fyrir svörum, öllu glaðbeittari en húsbóndinn. Hún verður samferða körlunum niður að odda Suður-Ameríku en snýr síðan við og ætlar á tangónámskeið í Buenos Aires. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það töluvert meira lokkandi tilhugsun að dansa við sambýliskonuna í fæðingarborg tangósins en að þvælast um ísi lagðar auðnir. Maður gæti jafnvel farið á völlinn í leiðinni. En kannski lá lykillinn að ævintýrinu öllu saman í fyrstu spurningunni sem Þóra bar upp:

„Gunnar, þegar maður er búinn að fara einu sinni á suðurpólinn, fyrir fimm árum, af hverju ætti maður að fara aftur?”
„Ætli maður sé ekki ruglaður?”